Firtina
New member
Mullion özellikle yan yana gelen pencere bölümlerini ayıran dikey elemandır. Transom ise yatay ayırıcı olarak düşünülebilir.
Bu ayrımlar yalnızca teknik bir zorunluluk değildir. Mimari karakterin oluşmasında da rol oynarlar.
Eski taş yapılarda kalın dikey bölücüler pencerenin bütün görünümünü değiştirirken, modern yapılarda çok ince profiller kullanılarak neredeyse kesintisiz bir cam yüzeyi algısı oluşturulabilir.
Aynı “pencere” kavramı, farklı çağlarda tamamen farklı bir görüntüye dönüşebilir.
İşte burada tarih devreye giriyor.
Pencere Sadece Mimari Değil, Toplumsal Bir Nesne
Bir akşam eski yapıların fotoğraflarına bakarken ilginç bir bilgiyle karşılaştım: Bazı dönemlerde pencere sayısı yalnızca mimari tercihlerle belirlenmiyordu.
Örneğin İngiltere, Fransa, İrlanda ve İskoçya'da geçmişte pencere sayısı üzerinden uygulanan vergiler vardı. Bu durum bazı yapı sahiplerini pencere açıklıklarını azaltmaya yöneltti; döneme ait bazı binalarda sonradan kapatılmış pencereler görülebiliyor. İngiltere'deki pencere vergisi 1851'de kaldırıldı. Designing Buildings
Bu bilgi beni gerçekten düşündürdü.
Bugün bir evin kaç penceresi olacağına çoğunlukla mimari ihtiyaç, bütçe, estetik ve enerji performansı gibi faktörlerle karar veriyoruz. Ancak tarihin belirli dönemlerinde pencere, devletin ekonomik politikalarının bile konusu olmuş.
Yani pencere sadece “duvardaki açıklık” değil.
Ekonomiyi, sınıfsal farklılıkları, mahremiyet anlayışını, teknolojiyi ve şehirleşmeyi de anlatabiliyor.
Kadınların ve Erkeklerin Pencereye Bakışı Üzerine Bir Not
Hikâyenin başındaki Murat ve Zeynep'e geri dönelim.
Murat hâlâ pencerenin teknik tarafını inceliyordu.
“Şu mekanizma neden zor kapanıyor?” diye soruyor, sorunun kaynağını araştırıyor ve çözüm seçeneklerini sıralıyordu.
Zeynep ise odadaki insanların pencereyle ilişkisine dikkat ediyordu.
“Bu pencere komşu binaya doğrudan bakıyor. Perde olmadan mahremiyet sorunu yaratabilir.”
Burada kolayca klişeye düşüp “erkekler teknik, kadınlar duygusal” demek mümkün.
Ama gerçek hayat bundan çok daha karmaşık.
Murat'ın teknik yaklaşımında aslında kullanıcı güvenliği ve konforu vardı. Zeynep'in ilişkisel yaklaşımında ise mekânın fiziksel gerçeklerini dikkate alan son derece pratik bir değerlendirme bulunuyordu.
Üstelik herkes farklı durumlarda farklı düşünme biçimleri kullanabilir.
Bir kadın mühendis pencerenin ısı kaybını hesaplayabilir; bir erkek mimar pencerenin mahremiyet ve ışık ilişkisini önceliklendirebilir.
Dolayısıyla burada mesele cinsiyetlerden çok düşünme biçimlerinin çeşitliliği.
Belki de iyi bir pencere tasarımı tam olarak bunu gerektiriyor: mühendislik ile insan deneyiminin aynı noktada buluşmasını.
Pervaz, Menteşe, Kol ve Küçük Görünüp Büyük İş Yapan Parçalar
Pencerenin çevresindeki pervazlar iç ve dış görünüşte estetik bir geçiş sağlayabilir. Menteşeler açılır kanadın hareketini mümkün kılar. Kollar kullanıcı ile mekanizma arasındaki doğrudan temas noktasıdır. Kilitler güvenlik sağlar.
İlk bakışta küçük parçalar gibi görünürler.
Ama bir pencerenin bütün sistemini düşünün.
Kol çalışmazsa kanadı açamazsınız.
Menteşe düzgün çalışmazsa kanat hareket etmez.
Conta yeterli değilse hava ve su sızıntısı ortaya çıkabilir.
Çerçeve doğru yerleştirilmemişse bütün sistemin performansı etkilenebilir.
Cam ne kadar kaliteli olursa olsun diğer parçalar doğru çalışmıyorsa ortaya iyi bir pencere çıkmaz.
Bu durum bana biraz insan ilişkilerini hatırlatıyor.
Bir aileyi yalnızca tek bir kişinin davranışı belirlemez. Bir ekip yalnızca yöneticisinden ibaret değildir. Bir bina da yalnızca camdan oluşmaz.
Her parça diğerinin işini tamamlar.
Pencere Öğelerini Öğrenmek Neden İşimize Yarar?
Pencere parçalarının adlarını bilmek yalnızca mimarlık öğrencileri veya ustalar için gerekli değildir.
Ev sahibiyseniz, tamirat sırasında neyin değişmesi gerektiğini daha iyi anlayabilirsiniz.
“Pencere bozuldu” demek yerine “kol mekanizmasında sorun var”, “kanat düzgün kapanmıyor”, “denizlikten su geliyor” veya “çerçevede hava sızıntısı hissediyorum” diyebilmek sorunun tarifini kolaylaştırır.
Yeni pencere satın alırken de aynı bilgi işe yarar.
Satıcı size cam özelliklerinden, kasa malzemesinden, açılım türünden veya kanat sisteminden bahsettiğinde ne anlatıldığını daha rahat değerlendirebilirsiniz.
Üstelik enerji verimliliği açısından da pencerenin yalnızca camdan ibaret olmadığını anlamak önemlidir.
İyi performans gösteren bir pencere sistemi; cam, çerçeve, sızdırmazlık elemanları, montaj ve doğru kullanım gibi birçok unsurun birlikte çalışmasına bağlıdır.
Sonunda Pencereye Bir Daha Baktım
Hikâyenin başındaki pencereye geri döndüm.
Bu kez yalnızca camı görmedim.
Üst kısmına baktım: başlık ve üst çerçeve.
Yanlarına baktım: dikey kayıtlar ve çerçeve.
Altına baktım: denizlik.
Camın hareketli bölümünü inceledim: kanat.
Küçük metal parçaları fark ettim: kol, menteşe ve kilit mekanizması.
Daha sonra dışarı baktım.
Aslında pencere sadece içeriyi aydınlatmıyordu. Dışarıdaki dünyayı evin içine taşıyordu.
Bir pencere sayesinde sabahın nasıl olduğunu anlıyoruz. Yağmur yağdığında sesini duyuyoruz. Sokaktan geçen insanları görüyoruz. Güneşin gün içinde hangi açıdan geldiğini fark ediyoruz.
Bazen perdeyi kapatıp mahremiyetimizi koruyoruz.
Bazen pencereyi açıp odayı havalandırıyoruz.
Bazen de hiçbir şey yapmadan saatlerce dışarı bakıyoruz.
Belki de pencerenin en önemli öğesi, teknik listelerde bulunmayan bu ilişki.
Çünkü pencere bir yandan mühendislik ürünüdür; diğer yandan insanın dış dünyayla kurduğu sınırdır.
Roma dönemindeki küçük cam parçalarından Orta Çağ'ın vitraylarına, geleneksel ahşap pencerelerden günümüzün yüksek performanslı cam sistemlerine kadar değişen şey yalnızca teknoloji olmadı. İnsanların ışık, güvenlik, mahremiyet, konfor ve dış dünyayla ilişki kurma biçimleri de değişti. University College London+1
Şimdi evinizdeki pencereye bir kez daha bakın.
Sizce pencerenin en önemli parçası hangisi?
Cam mı?
Çerçeve mi?
Açılmasını sağlayan mekanizma mı?
Yoksa bütün bunların birlikte oluşturduğu sistem mi?
Belki de daha ilginç bir soru var:
Pencereler yalnızca dışarıyı görmemizi mi sağlar, yoksa yaşadığımız dünyanın nasıl görüneceğine de karar verir mi?
Ben bu konuyu araştırmaya başladıktan sonra pencerelere eskisi gibi bakamadım. Çünkü artık herhangi bir binanın cephesine baktığımda yalnızca camları değil; o binanın teknolojisini, dönemini, kullanım biçimini ve hatta insanların dış dünyayla kurduğu ilişkiyi görmeye çalışıyorum.
Belki siz de bir sonraki yürüyüşünüzde eski bir binanın pencerelerine biraz daha dikkatli bakarsınız.
Çünkü bazen bir şehrin tarihini okumak için müzeye girmek gerekmez.
Başınızı kaldırıp pencerelere bakmak bile yeterlidir.
Kaynak notları: Pencere bileşenlerinin teknik adlandırılması için Kanada Mortgage ve Konut Kurumu'nun pencere terminolojisi dokümanı ile RMIT'nin yapı eğitim kaynaklarından; tarihsel cam kullanımı için UCL Arkeoloji Enstitüsü, Historic England ve Orta Çağ sanatı üzerine akademik çalışmalardan yararlanılmıştır. Wiley Online Library+4Publications+4Learning Lab - RMIT University+4
Bu ayrımlar yalnızca teknik bir zorunluluk değildir. Mimari karakterin oluşmasında da rol oynarlar.
Eski taş yapılarda kalın dikey bölücüler pencerenin bütün görünümünü değiştirirken, modern yapılarda çok ince profiller kullanılarak neredeyse kesintisiz bir cam yüzeyi algısı oluşturulabilir.
Aynı “pencere” kavramı, farklı çağlarda tamamen farklı bir görüntüye dönüşebilir.
İşte burada tarih devreye giriyor.
Pencere Sadece Mimari Değil, Toplumsal Bir Nesne
Bir akşam eski yapıların fotoğraflarına bakarken ilginç bir bilgiyle karşılaştım: Bazı dönemlerde pencere sayısı yalnızca mimari tercihlerle belirlenmiyordu.
Örneğin İngiltere, Fransa, İrlanda ve İskoçya'da geçmişte pencere sayısı üzerinden uygulanan vergiler vardı. Bu durum bazı yapı sahiplerini pencere açıklıklarını azaltmaya yöneltti; döneme ait bazı binalarda sonradan kapatılmış pencereler görülebiliyor. İngiltere'deki pencere vergisi 1851'de kaldırıldı. Designing Buildings
Bu bilgi beni gerçekten düşündürdü.
Bugün bir evin kaç penceresi olacağına çoğunlukla mimari ihtiyaç, bütçe, estetik ve enerji performansı gibi faktörlerle karar veriyoruz. Ancak tarihin belirli dönemlerinde pencere, devletin ekonomik politikalarının bile konusu olmuş.
Yani pencere sadece “duvardaki açıklık” değil.
Ekonomiyi, sınıfsal farklılıkları, mahremiyet anlayışını, teknolojiyi ve şehirleşmeyi de anlatabiliyor.
Kadınların ve Erkeklerin Pencereye Bakışı Üzerine Bir Not
Hikâyenin başındaki Murat ve Zeynep'e geri dönelim.
Murat hâlâ pencerenin teknik tarafını inceliyordu.
“Şu mekanizma neden zor kapanıyor?” diye soruyor, sorunun kaynağını araştırıyor ve çözüm seçeneklerini sıralıyordu.
Zeynep ise odadaki insanların pencereyle ilişkisine dikkat ediyordu.
“Bu pencere komşu binaya doğrudan bakıyor. Perde olmadan mahremiyet sorunu yaratabilir.”
Burada kolayca klişeye düşüp “erkekler teknik, kadınlar duygusal” demek mümkün.
Ama gerçek hayat bundan çok daha karmaşık.
Murat'ın teknik yaklaşımında aslında kullanıcı güvenliği ve konforu vardı. Zeynep'in ilişkisel yaklaşımında ise mekânın fiziksel gerçeklerini dikkate alan son derece pratik bir değerlendirme bulunuyordu.
Üstelik herkes farklı durumlarda farklı düşünme biçimleri kullanabilir.
Bir kadın mühendis pencerenin ısı kaybını hesaplayabilir; bir erkek mimar pencerenin mahremiyet ve ışık ilişkisini önceliklendirebilir.
Dolayısıyla burada mesele cinsiyetlerden çok düşünme biçimlerinin çeşitliliği.
Belki de iyi bir pencere tasarımı tam olarak bunu gerektiriyor: mühendislik ile insan deneyiminin aynı noktada buluşmasını.
Pervaz, Menteşe, Kol ve Küçük Görünüp Büyük İş Yapan Parçalar
Pencerenin çevresindeki pervazlar iç ve dış görünüşte estetik bir geçiş sağlayabilir. Menteşeler açılır kanadın hareketini mümkün kılar. Kollar kullanıcı ile mekanizma arasındaki doğrudan temas noktasıdır. Kilitler güvenlik sağlar.
İlk bakışta küçük parçalar gibi görünürler.
Ama bir pencerenin bütün sistemini düşünün.
Kol çalışmazsa kanadı açamazsınız.
Menteşe düzgün çalışmazsa kanat hareket etmez.
Conta yeterli değilse hava ve su sızıntısı ortaya çıkabilir.
Çerçeve doğru yerleştirilmemişse bütün sistemin performansı etkilenebilir.
Cam ne kadar kaliteli olursa olsun diğer parçalar doğru çalışmıyorsa ortaya iyi bir pencere çıkmaz.
Bu durum bana biraz insan ilişkilerini hatırlatıyor.
Bir aileyi yalnızca tek bir kişinin davranışı belirlemez. Bir ekip yalnızca yöneticisinden ibaret değildir. Bir bina da yalnızca camdan oluşmaz.
Her parça diğerinin işini tamamlar.
Pencere Öğelerini Öğrenmek Neden İşimize Yarar?
Pencere parçalarının adlarını bilmek yalnızca mimarlık öğrencileri veya ustalar için gerekli değildir.
Ev sahibiyseniz, tamirat sırasında neyin değişmesi gerektiğini daha iyi anlayabilirsiniz.
“Pencere bozuldu” demek yerine “kol mekanizmasında sorun var”, “kanat düzgün kapanmıyor”, “denizlikten su geliyor” veya “çerçevede hava sızıntısı hissediyorum” diyebilmek sorunun tarifini kolaylaştırır.
Yeni pencere satın alırken de aynı bilgi işe yarar.
Satıcı size cam özelliklerinden, kasa malzemesinden, açılım türünden veya kanat sisteminden bahsettiğinde ne anlatıldığını daha rahat değerlendirebilirsiniz.
Üstelik enerji verimliliği açısından da pencerenin yalnızca camdan ibaret olmadığını anlamak önemlidir.
İyi performans gösteren bir pencere sistemi; cam, çerçeve, sızdırmazlık elemanları, montaj ve doğru kullanım gibi birçok unsurun birlikte çalışmasına bağlıdır.
Sonunda Pencereye Bir Daha Baktım
Hikâyenin başındaki pencereye geri döndüm.
Bu kez yalnızca camı görmedim.
Üst kısmına baktım: başlık ve üst çerçeve.
Yanlarına baktım: dikey kayıtlar ve çerçeve.
Altına baktım: denizlik.
Camın hareketli bölümünü inceledim: kanat.
Küçük metal parçaları fark ettim: kol, menteşe ve kilit mekanizması.
Daha sonra dışarı baktım.
Aslında pencere sadece içeriyi aydınlatmıyordu. Dışarıdaki dünyayı evin içine taşıyordu.
Bir pencere sayesinde sabahın nasıl olduğunu anlıyoruz. Yağmur yağdığında sesini duyuyoruz. Sokaktan geçen insanları görüyoruz. Güneşin gün içinde hangi açıdan geldiğini fark ediyoruz.
Bazen perdeyi kapatıp mahremiyetimizi koruyoruz.
Bazen pencereyi açıp odayı havalandırıyoruz.
Bazen de hiçbir şey yapmadan saatlerce dışarı bakıyoruz.
Belki de pencerenin en önemli öğesi, teknik listelerde bulunmayan bu ilişki.
Çünkü pencere bir yandan mühendislik ürünüdür; diğer yandan insanın dış dünyayla kurduğu sınırdır.
Roma dönemindeki küçük cam parçalarından Orta Çağ'ın vitraylarına, geleneksel ahşap pencerelerden günümüzün yüksek performanslı cam sistemlerine kadar değişen şey yalnızca teknoloji olmadı. İnsanların ışık, güvenlik, mahremiyet, konfor ve dış dünyayla ilişki kurma biçimleri de değişti. University College London+1
Şimdi evinizdeki pencereye bir kez daha bakın.
Sizce pencerenin en önemli parçası hangisi?
Cam mı?
Çerçeve mi?
Açılmasını sağlayan mekanizma mı?
Yoksa bütün bunların birlikte oluşturduğu sistem mi?
Belki de daha ilginç bir soru var:
Pencereler yalnızca dışarıyı görmemizi mi sağlar, yoksa yaşadığımız dünyanın nasıl görüneceğine de karar verir mi?
Ben bu konuyu araştırmaya başladıktan sonra pencerelere eskisi gibi bakamadım. Çünkü artık herhangi bir binanın cephesine baktığımda yalnızca camları değil; o binanın teknolojisini, dönemini, kullanım biçimini ve hatta insanların dış dünyayla kurduğu ilişkiyi görmeye çalışıyorum.
Belki siz de bir sonraki yürüyüşünüzde eski bir binanın pencerelerine biraz daha dikkatli bakarsınız.
Çünkü bazen bir şehrin tarihini okumak için müzeye girmek gerekmez.
Başınızı kaldırıp pencerelere bakmak bile yeterlidir.
Kaynak notları: Pencere bileşenlerinin teknik adlandırılması için Kanada Mortgage ve Konut Kurumu'nun pencere terminolojisi dokümanı ile RMIT'nin yapı eğitim kaynaklarından; tarihsel cam kullanımı için UCL Arkeoloji Enstitüsü, Historic England ve Orta Çağ sanatı üzerine akademik çalışmalardan yararlanılmıştır. Wiley Online Library+4Publications+4Learning Lab - RMIT University+4