Safranbolu'da peruhi nedir ?

Firtina

New member
Üstelik bu aktarım yalnızca aile içinde gerçekleşmek zorunda değildir. Yerel işletmeler, aşçılık öğrencileri, gastronomi araştırmacıları, belediyelerin kültür merkezleri ve yöresel mutfağa ilgi duyan ziyaretçiler de bu sürecin parçası olabilir.

Deniz, Ece'ye dönerek sordu:

- Diyelim ki yıllar sonra Safranbolu'ya tekrar geldin. Peruhi hakkında hatırlayacağın ilk şey ne olurdu?

Ece hiç düşünmeden cevap verdi:

- Yoğurtlu içi değil yalnızca. Burada insanların birlikte çalışmasını da hatırlardım.

Deniz gülümsedi. Aradığı cevabın bir kısmını bulmuştu.

7. BÖLÜM: ETKİNLİK GÜNÜ VE KÜÇÜK BİR KRİZ

Hafta sonu geldiğinde lokanta hareketlendi. Peruhi etkinliği için farklı yaşlardan gönüllüler bir araya gelmişti. Bir grup hamur hazırlıyor, bir grup yoğurtlu içi karıştırıyor, diğerleri tabakları düzenliyordu.

Murat hazırladığı listeyi kontrol etti. Porsiyon sayısı, malzeme miktarı ve servis sırası önceden belirlenmişti. Emine Hanım ise gönüllülerin iş yükünü takip ediyor, yorulanların yerini başkalarının almasını sağlıyordu.

Her şey yolunda giderken beklenmedik bir sorun çıktı: Etkinliğe katılacağı bildirilen kişi sayısı artmıştı.

Murat hemen hesap yapmaya başladı.

- Mevcut hamurla herkese yetecek kadar porsiyon çıkaramayız. Yeni hamur hazırlamamız gerekiyor ama servis saatine yetişip yetişmeyeceğini hesaplamalıyız.

Bir gönüllü telaşlandı.

- Bazı misafirler gelmiş bile. Ya beklemek istemezlerse?

Emine Hanım sakin bir sesle cevap verdi:

- Önce misafirlere durumu açıkça anlatalım. Bekleyenlere çay ikram edebiliriz. Kimsenin kendini unutulmuş hissetmesine gerek yok.

Murat, kalan malzemeyi kontrol ederek ek bir hazırlık planı oluşturdu. Hamur işini iki aşamaya böldü ve pişirme sırasını yeniden düzenledi. Emine Hanım da gönüllüler arasında görev değişikliği yaptı. Daha önce hamur açan bir kişi servis bölümüne geçti, servis yapanlardan biri mutfağa yardım etmeye başladı.

Sorun bir anda ortadan kalkmadı ama herkes ne yapacağını bildiği için işler yeniden düzene girdi.

Deniz bu sırada fotoğraf çekiyordu. Fakat objektifini yalnızca tabaklara çevirmedi. Hamur açan elleri, listeye işaret koyan Murat'ı, bir gönüllünün diğerine yardım etmesini ve misafirlerle sohbet eden Emine Hanım'ı da görüntüledi.

Çünkü etkinliğin asıl hikâyesi, tabağın içindeki yemekten daha genişti.

Murat'ın stratejik düşünmesi, malzemeyi doğru kullanmalarını ve zaman kaybını azaltmalarını sağlamıştı. Emine Hanım'ın insanlarla kurduğu iletişim ise gerginliğin büyümesini önlemişti. İkisi de sorun çözüyordu; yalnızca sorunun farklı yönlerini görerek hareket ediyorlardı.

Bu durum erkeklerin her zaman çözüm odaklı, kadınların ise her zaman empatik olduğu anlamına gelmiyordu. Tam tersine, hikâyedeki kişilerin becerileri cinsiyetlerinden çok deneyimleri, sorumlulukları ve kişilikleriyle ilgiliydi. Murat insanları dinlemeyi biliyordu; Emine Hanım da planlama ve düzenin önemini anlıyordu.

Bir topluluğu güçlü yapan şey, insanları kalıplara yerleştirmek yerine sahip oldukları farklı becerileri ortak bir amaç doğrultusunda kullanabilmeleridir.

Etkinliğin sonunda herkes kendi tabağını aldı. Peruhi, üzerine gezdirilen tereyağının sıcaklığıyla sofraya taşındı. Misafirlerden biri tarifin nasıl hazırlandığını sordu, diğeri çocukluğunda yediği bir yemeği anlattı. Bir başkası da evinde denemek için notlar tuttu.

Böylece etkinlik yalnızca bir yemek sunumu olmaktan çıktı; insanlar arasında bilgi ve hatıra alışverişine dönüştü.

8. BÖLÜM: DENİZ'İN DEFTERİNDEKİ SON SAYFA

Akşamüstü, Safranbolu'nun sokakları yeniden sessizleşmeye başladığında Deniz eski defterini açtı. Sabah yazdığı soruya geri döndü: Bir şehri tanımak için tarihî yapılarını gezmek yeterli miydi?

Artık cevabı daha açıktı.

Tarihî yapılar bir şehrin geçmişini görünür kılabilir. Fakat o geçmişin gündelik hayatta nasıl yaşandığını anlamak için insanları, yemekleri, gelenekleri ve anlatıları da tanımak gerekir.

Deniz, peruhi hakkında öğrendiklerini birkaç maddeyle özetledi:

- Peruhi, Safranbolu'nun geleneksel mutfak kültüründe kendine özgü yeri olan bir hamur yemeğidir.

- Geleneksel tarifte kare kesilen hamurun içine süzme yoğurt ve nane karışımı konur; hamur üçgen biçiminde kapatılıp kaynar suda haşlanır ve tereyağıyla servis edilir.

- Tarifin ayrıntıları ailelere ve uygulamalara göre değişebilse de yöresel kimliğini doğru tanımak için güvenilir kaynaklardan yararlanmak önemlidir.

- Yemeğin kültürel değeri yalnızca lezzetinden değil, hazırlanışında ve aktarımında biriken bilgi, emek ve toplumsal hafızadan da gelir.

- Gelenekleri korumak, onları değişmez kalıplara hapsetmek değil; özünü anlayarak yeni kuşakların yaşamına katabilmektir.

Defterini kapatmadan önce son bir cümle yazdı:

Bir yemeğin tarifini öğrenmek, onun nasıl yapıldığını anlamaktır. Hikâyesini öğrenmek ise neden yaşatılmaya değer olduğunu keşfetmektir.

Safranbolu'dan ayrılırken artık yalnızca bir yemek hakkında bilgi edinmiş değildi. Bir şehrin kültürünün, onu yaşatan insanların ortak emeğiyle varlığını sürdürdüğünü de anlamıştı.

Belki de bu yüzden geleneksel yemekler, geçmişle bugün arasında kurulan en sıcak köprülerden biridir. Bir tabak peruhi, bazen hiç tanımadığınız biriyle sohbet başlatır; bazen aile büyüklerinizin hatıralarını yeniden canlandırır; bazen de bir kültürün nasıl korunması gerektiği üzerine düşünmenizi sağlar.

9. BÖLÜM: FORUMDA SİZİN HİKÂYENİZİ DE DİNLEYELİM

Bu hikâyeyi burada bitirirken sözü sizlere bırakmak istiyorum. Çünkü yöresel yemeklerin gerçek hikâyeleri, yalnızca kitaplarda ve araştırmalarda değil, insanların kendi anılarında da yaşamaya devam ediyor.

Siz daha önce Safranbolu peruhi yediniz mi? İlk tattığınızda nasıl buldunuz? Evinde bu yemeği hazırlayan, tarifini annesinden, babasından, anneannesinden ya da başka bir aile büyüğünden öğrenen var mı?

Belki de sizin ailenizde yıllardır yapılan ama bugün gençlerin pek bilmediği başka bir yöresel yemek vardır. O yemeğin nasıl hazırlandığını, hangi günlerde yapıldığını ve aile içinde ne ifade ettiğini anlatmanız, kültürel mirasın korunmasına küçük ama anlamlı bir katkı sağlayabilir.

Bir başka sorum da şu: Sizce geleneksel yemekleri gelecek kuşaklara aktarmanın en etkili yolu nedir? Tarifleri yazılı hâle getirmek mi, gençlere uygulamalı olarak öğretmek mi, yoksa yöresel yemekleri festivallerde ve yerel işletmelerde daha görünür kılmak mı?

Belki de en iyi yöntem bunların hepsini bir arada uygulamaktır.

Unutmayalım ki kültürel miras, yalnızca geçmişten bize kalan bir emanet değildir. Onu nasıl koruyacağımız ve geleceğe nasıl aktaracağımız da bizim seçimlerimize bağlıdır.

KAYNAKLAR VE İLERİ OKUMA

1. İrfan Yurt ve Beril Bayraklı, Safranbolu’da Yöresel Bir Lezzet: Peruhi, Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 2024, Cilt 7, Sayı 2, s. 397–414. Araştırma, Safranbolu'daki işletmelerle yapılan görüşmeler üzerinden peruhi yemeğinin özelliklerini, hazırlanışını ve kültürel aktarımını ele almaktadır.


2. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Safranbolu Turizm Danışma Bürosu, Yöresel Yemekler. Safranbolu mutfağında perohi olarak da anılan yemeğin geleneksel hazırlanışına ilişkin bilgi içerir.


3. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Portalı, Safranbolu Şehri. Şehrin tarihî dokusu, mimarisi ve UNESCO Dünya Miras Listesi'ndeki yeri hakkında bilgi sunar.


Not: Deniz, Emine Hanım, Murat ve diğer karakterler anlatıyı zenginleştirmek amacıyla oluşturulmuş kurmaca kişilerdir. Hikâyedeki diyaloglar ve etkinlik olayları gerçek bir tanıklık olarak sunulmamaktadır. Peruhiye ilişkin temel bilgiler ise belirtilen kaynaklardan hareketle aktarılmıştır.
 
Üst